تشکل اجتماعی و عروج حاکميت کوشانيان
دکتر صاحبنظر مرادی:...بيشتر مؤرخين کوشانی ها را آريايی نژاد خوانده اند و معتقدند که آنها از سرزمينهای اوليه آريائيان (ايريانم ويجو) به مناطق تخارستان و باختر و بعداً آسيای مرکزی تا هندوستان منتشر شده اند. يعنی ابتدا از ناحيه رود ايلی به سير دريا و از آنجا به جنوب رود اکسوس در بدخشان کوچيده اند.

 تاریخ حقایق پشت پرده را بازگو می کند:حبیب الله کلکانی
احمدشاملو:...فخر می باید به قناعت آن سقو و« سقوی ها» که با نان جوین و سفرة خشکین ساختند؛ لیکن هرگز غذای رنگین در کاسه زرین انگریز نخوردند...برخلاف گفتار درباریان محمدزائی و فرزندان ، آن انگور پرورده کوهدامن « دزد سر گردنه » نبود. روستایی بود و ساده گو ، جوانمرد بود و ساده رو، کاکه بود و راست گو ، ناخوان بود مگر پخته گو...روش بسا کارکرد هایش و شیوه کشور داریش به یک کاکه خراسانی همسان می نماید. به گونه نمونه:

 معاهده دیورند از نگاه حقوقی-3-
شعیب شایان تیموری-... مبحث ششم: عدم اعتبار معاهدات زمان استعمار، مبحث هفتم: پاکستان در جانشینی هند بریتانوی ، مبحث هشتم: وضعیت حقوقی فیصله شورای ملی افغانستان، مبحث نهم: حق تعیین سرنوشت برای مردم قبایل آن سوی دیورند، مبحث دهم: موقف دولت ها و سازمان های جهانی در قبال منازعه دیورند:کمیته قوای مسلح کانگرس آمریکا در دوم فبروری سال 2007 در این مورد گفت: واشنگتن و ‏سایر دولتها باید افغانستان را به شدت تشویق نمایند تا‎ ‎بطور رسمی ‏خط دیورند 1893 را بعنوان مرز ‏انکشور با پاکستان بپذیرد

 معاهده دیورند از نگاه حقوقی-قسمت دوم
شعیب شایان تیموری:..  موقف حکومت داوود خان و شکست تلاشها... موقف حکومت های کمونستی و تشنج با پاکستان...  موقف حکومت مجاهدین...  موقف تحریک طالبان... موقف حکومت های موقت، انتقالی و ریاست جمهوری کرزی:حامد کرزی قبل از تشکیل پارلمان کشور، تصمیم در مورد خط دیورند را به پارلمان افغانستان محول کرده بود... در ماده 90 قانون اساسی افغانستان آمده است: شورای ملی دارای صلاحیت های ذیل می باشد:" ... 5: تصدیق معاهدات و میثاق های بین المللی یا فسخ الحاق افغانستان به آن"

 معاهده دیورند از نگاه حقوقی
 شعیب شایان تیموری:... هنوز نطفه دولتی بنام پاکستان در حال شکل گیری بود که اختلاف میان آن دولت و افغانستان به یک تضاد بلند مدت تبدیل گردید و بیش از شصت سال می شود که هنوز ماندگار باقی مانده است. اختلاف نظر در مورد خط دیورند در واقع از استنباط های متفاوت مقامات دو دولت ناشی می گردد. موضوعاتی از قبیل اینکه آیا معاهده دیورند واقعاً یک قرار داد مرزی بوده است یا صرفاً محدود کننده ساحه نفوذ انگلیسها و افغانستان، تحمیلی یا غیر تحمیلی بودن معاهده دیورند، اثرات حقوقی این معاهده، اینکه این معاهده در برابر امتیازات بوده است یا خیر، تاثیر استقلال پاکستان بر آثار این معاهده و چندین مورد دیگر، عناصر اصلی اختلاف بین افغانستان و پاکستان به شمار می روند.

 ترور احمد شاه مسعود

 معارف عصری در افغانستان -11-
محمد اکرام اندیشمند:- دولت اسلامی افغانستان و معارف- معارف در امارت اسلامی افغانستان: انسداد مکاتب دختران، برکناری معلمین زن و حذف بست های زنان از تشکیل وزارت معارف، دیدگاه طالبان و معارف عصری، اجباری شدن دستار بر شاگردان معارف، معارف در زیر زمینی ها و مخفیگاه ها،

 مبارزهء سیاسی در افغانستان از امان الله تا ظاهرشاه
گزارنده: عزیز آریانفر:...نادرخان و حواریونش در روند جنگ داخلی، به یاری جنگجویان پشتون و نیروهای خارجی(انگلیس و شوروی) به قدرت رسیده ‏بودند... بیشترین تهدید (علیه نادرخان) از غلزایی ها- دقیق تر  از بزرگترین عشایر این قبایل– سلیمان ‏خیل بر می خاست... رژیم جدید انرژی خود را نه در برابر امیرحبیب الله کلکانی، بل در برابر آنانی که ‏از امان الله خان پشتیبانی می کردند، متوجه ساخت. عمده ترین اتهامی که بر آنان وارد می آمد، پیوندهای آن ها با ‏شوروی بود. بی درنگ، کرسی داران دوره امان الله، برکنار گردیدند و آن قبایل پشتون و هزاره که تکیه گاه اصلی امان الله بودند، مورد ستم قرار گرفتند.‏ 

 مبارزه دیپلماتیک قدرت ها در افغانستان در سال های 1919- 1921
گزارنده به دری: عزیز آریانفر:... نادرخان ضد گفتگوها با انگلیسی ها بود و بر امضای هرچه سریعتر قرارداد با روسیه پافشاری داشت. بقیه اعضای کابینه به رهبری طرزی می پنداشتند که نزدیکی تنگاتنگ با روسیه شوروی، استقلال افغانستان را تهدید می کند ... سورتیس  خبر بس مهمی را برای دیپلماسی شوروی به دست آورد: بنا به پافشاری وزیر حربیه (نادرخان)، حکومت افغانستان به نمایندگان قبایل مرزی پشتون اجازه داد تا تماس هایی مستقیمی را با دیپلمات های شوروی برقرار نمایند و حتا از طریق خاک افغانستان به خاک ترکستان شوروی بروند.

 افشای سند دیگری ازسفارت ایالات متحده امریکا درکابل
۱۹۶۳:... موصوف برای ‏مدتی تقریبا دوسال (درتمام ملاقاتها)، کلمۀ فارسی "دانشگاه" را برای یونیورسیتی ‏بکارمیبرد وتا بهنگام بازدید آخرایشان، این اصطلاح مورد مناقشه و جدل (چالش) ‏قرارنداشت. اما (دراین ملاقات) مقامات یونیورستی بطورمودبانه، ولی محکم، ‏تذکر دادند که نام رسمی افغانی برای یونیورسیتی، "پوهنتون"، یک کلمۀ پشتو، ‏میباشد

 �دري� ، �فارسي دري� و�فارسي� در آيينهء تاريخ
نصیر مهرین: ... دراواخر دههء 40 ( ميلادي ) خصوصاً با نيازهايي که سردارمحمد داود خان ونعيم خان ازمسئله دارند ، بخشي از دربار سلطنتي با مسئله يک مقدار توجه بيشتردارند وسعي مي کنند به گونه اي ازهويت آفريني تصنعي،  چيزي را ايجاد بکنند وذهنيتي را القا بکنند که گويا دري زباني است کاملاً جدا ومربوط افغانستان است وهرنوع کلمات وواژه هايي که به ايران  تعلق دارد ؛ فارسي ايراني است وازما بيگانه است.

 معارف عصری در افغانستان-9-
محمد اکرام اندیشمند: ... 2- معارف در دهه ی هشتاد و سالهای تجاوز نظامی شوروی: الف - قوانین معارف در جمهوری دموکراتیک افغانستان: ... ب – معارف در گِرو سیاست و آیدئولوژی حزب حاکم:... ج – انحطاط معارف در جمهوری دموکراتیک افغانستان: ... د – پیشرفت های معارف در جمهوری دموکراتیک افغانستان:...3- معارف پس از خروج نیروهای شوری:...

 معارف عصری در افغانستان-8-
محمد اکرام اندیشمند :... معارف در سه دهه ی اخیر بی ثباتی و جنگ- معارف درسالهای حاکمیت حزب دموکراتیک خلق افغانستان-1- دوره ی حکومت نورمحمدتره کی و حفیظ الله امین:-

 افغانستان به کجا می رود؟ -7-
محمد اسحق فایز:... اکنون نظام به سوی نوعی قوم گرائی و تبعیض زبانی به پیش میرود. پارلمان نو ایجادشدة افغانستان از اجرای وظیفه اصلی آن که قانون گذاری است، باز نگهداشته میشود.  به عوض تأمین روحیه  تفاهم و وحدت ملی، به سوی تفرقه و تشتت کشانیده میشود و منافع ملی و مصالح علیای جامعه فدای خواست اشخاص میگردد. ستراتیژی های بزرگ درساحه سیاسی اقتصادی و حکومت داری  وجود ندارد. ظرفیت ها در سطح بسیار نازل آن نگهداشته شده در ارتقای آن تلاش صورت نمی گیرد.  بعوض آن کادر ها از خارج دعوت میشوند. معاشات چند گونه وجود دارد و فساد اداری بیداد می نماید.

 معارف عصری در افغانستان -7-
محمد اکرام اندیشمند:.. در حالیکه معارف افغانستان در دورۀ ریاست جمهوری محمدداود از لحاظ کمیت سیر رو به رشد داشت، اما اثرگذاری و نقش اصلاحات فوق الذکر در عرصۀ کیفیت معارف کشور از نکات قابل بحث و مورد اختلاف تحلیلگران و نویسندگان است. محمد صدیق فرهنگ آنرا یک دورهء عقیم و کم ثمر خوانده است... تغیر در تعلیمات ابتدایی مبتنی بر ازدیاد سالهای تعلیمی از شش به هشت سال و ملزم بودن فارغان این دوره به امتحان کانکور، به نتایج ناگوار در سرنوشت آتیۀ شاگردان انجامید.

 درويش علي خان هزاره اولين حاكم هراتِ ‏افغانستان
هادی پویان:... "ودر تاريخي كه ذكر ميكنم سخني نرانم كه آن به تعصبي وتزايدي كشد وخوانندگان اين تصنيف گويند :‏شرم باد اين پير را بلكه آن گويم كه تا خوانندگان با من اندرين موافقت كنند و طعني نزنند..." خواجه ابوالفضل ‏محمدبن حسين بيهقي دبير    

 تهمت به ملافیض محمدکاتب هزاره،تهمت به مورخان و فرهنگیان ملی است2

 معارف عصری در افغانستان-6-
محمد اکرام اندیشمند-...معارف عصری در دهه ی دموکرسی رشد و انکشاف بیشتر یافت... رشد تعلیمات ابتدایی یک ازدیاد دوبرابر را نشان میدهد... توسعه ی سالانه ی تعلیمات ثانوی در سالهای 1960 و 1970 متجاوز از بیست فیصد بود...اما فاقد کمیت و کیفیت متوازن و متعادل در سطح ولایات و مناطق مختلف کشور بود...درسال 1970 مجموع معلمان مکاتب پسران و دختران دوران ابتدایی، ثانوی، مسلکی و مؤسسات تربیه ی معلم دارای دیپلوم دانشگاه به 770 نفر می رسید که صرف 4،2 درصد معلمان کشور را تشکیل میدادند...مجموع معلمین معارف کشور در سال مذکور به 18،060 تن بالغ می گردید

 تهمت به ملافیض محمدکاتب هزاره،تهمت به مورخان و فرهنگیان ملی است
سخی ارزگانی:... از آنجاییکه مرحوم ملا فیض محمد کاتب هزاره خاین ملی ‏و جاسوس ایران معرفی شده؛ من با تقدیم مدارک ذیل تمام توده های شریف کشور، روشنفکران، ‏دانشمندان، روحانیون، هنرمندان، متعلمین، دانشگایان، سیاسیون، فرهنگیان، باسوادان، ‏دولتمداران، جوانان و... با انصاف، انسان دوست، تمام شخصیت های مستقل ملی افغانستان و ‏تاریخ نگاران و دانشمندان خارجی را به «داوری» دعوت نموده تا در مورد مستقلانه قضاوت ‏نمایند.‏

 افغانستان به کجا میرود:امریکا وناتودرافغانستان( 6)
اسحاق فایز:.. بسیاری از معضلات امنیتی ناشی از این  است که مردم خودرا در ساختار  حاکمیت دولت شریک نمی دانند.  همه چیز از بالا بر آنها تحمیل و به اعتراض مردم  وقعی گذاشته نمی شود... نیرو های بین المللی اکثراً د ر پی کنترول از وضعیت موجودند و می کوشند تا از بحرانی ترشدن این اوضاع که با عملکردهای کنونی  نظام و کشور های جهان در افغانستان،   ناممکن است، جلوگیری کنند

 معارف عصری در افغانستان-5-
محمد اکرام اندیشمند:...سردار محمد داود در زمان صدارتش به پیشرفت افغانستان در عرصه های مختلف از جمله در عرصه ی معارف ‏علاقه ی مفرط داشت. برای سردارمحمدداود پیشتر و بیشتر از آزادی های اجتماعی و ‏روش دموکراتیک در اداره و رهبری جامعه، انکشاف اقتصادی و پیشرفت کشور مطرح ‏بود. او سیاست شاه امان الله را منهای روش های دموکراتیک اش‏در جهت ترقی و انکشاف کشور به ویژه در عرصه ی معارف عصری برای طبقه ی ذکور ‏و اناث تعقیب کرد.

 معارف عصری در افغانستان - 4-
محمداکرام اندیشمند:...مسلماً شمولیت شش فیصد جمعیت اطفال واجد سن مکتب در دوران ‏ابتدایی تعلیم و تربیه در سال 1950 یک رقم بسیار ناچیز را در تعمیم معارف عصری ‏نشان میدهد. افزون بر آن، تأسیس و موقعیت مکاتب متوسطه ولیسه بصورت نامتوازن ‏در شهر کابل و مراکز معدودی از  ولایات، سیاست تبعیض آمیز و غیر متعادل دولت را در ‏مورد معارف کشور منعکس میساخت.

 همایش لندن: افغانستان به کجا می رود؟(5)
محمد اسحق فایز:.. فصل چهارم همایش لندن همایش لندن به تاریخ(11-12 دلو 1384 جنوری2006) زمانی دایر گردید که در افغانستان تقریباً بسیاری از بند های توافقنامه بن تحقق یافته بود. در افغانستان خلع سلاح نیرو های مجاهدین صورت گرفت، جمع آوری سلاح از نزد گروه های مسلح غیر مسول برنامه ریزی شد، لویه جرگه های اضطراری و قانون اساسی تدویریافت، انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی انجام وافغانستان صاحب سه ارکان تشکیل دهنده دولت گردیده بود .

 امـریـکـا به بی راهه میرود !!
در سقوط دولت مجاهدین دولت امریکا نا آگاهانه با دولت پاکستان همکار شد ...در ایجاد گروه تروریستی طالبان امریکا خاصتاً سفارت امریکا در اسلام آباد نقش تعین کننده داشت... در طول شش سال بعد از توافقات بن امریکا چه دست آوری در کشور ما دارد ؟ بجز تلفات و بد بینی تمام اقوام کشور ما ، مردم کشور ما و مجاهدین حقیقی امریکا را دوست خود فکر میکردند تیم کرزی در پوشش قدرت امریکا اعمالی را انجام دادند. که فعلاً مردم ما امریکا را دیگر دوست خود نمی دانند.

 عبدالحق واله: گذشته كار من اكنون زچاره مي ترسم

 معارف عصری در افغانستان-3-
محمداکرام اندیشمند:... "لودویک آدمک" می نویسد:«حبیب الله با امواج عکس العمل ها به ‏قدرت رسید و در حقیقت امر مخالف تعلیم و تربیه نبود . ‏در واقع او مکاتب را نه ازلحاظ سیاست تربیتی بسته کرد بلکه صرف ازنداشتن ‏بودجه و مصارف آن، مسدودکرده بود.»... ‏سردارمحمدعزیزنعیم می گوید:«اعلان امیرحبیب الله کلکانی را ما به شمارۀ دوم حبیب الاسلام می خوانیم و ‏اعلیحضرت امان الله خان هم در آخر تقریباً همین اعلان را در اثر فشار قبل از خلع خود ‏قبول کرده بود.»

 معارف عصری در افغانستان-2-
محمد اکرام اندیشمند- موانع انکشاف معارف در دورۀ سلطنت امان الله خان: ...ادارۀ ناسالم و فاسد حکومتی عامل دیگری محسوب می شد. فساد اداری و مالی در اداره های دولتی و منجمله در وزارت معارف...خصوصیات و روش شاه در طرح و تطبیق برنامه های مختلف اصلاحی و انقلابی اش ...امان الله خان بین آنچه نظراً ممکن و آنچه عملاً امکان داشت تفاوت کمتر ‏می دید...

 معارف عصری در افغانستان - 1 -
محمد اکرام اندیشمند:....مکتب را برای نخستین بار بگونۀ نیمه عصری امیر شیرعلی ‏خان در سال 1875 میلادی در کابل ایجاد کرد که از دومکتب ملکی و نظامی تشکیل ‏یافته بود... عبدالرحمن خان هیچ مکتبی را نه در ‏پایتخت و نه در هیچ نقطۀ کشور ایجاد نکرد و یک جریده تأسیس نکرد... امیر حبیب الله فرزند امیر عبدالرحمن خان از بنیانگذاران معارف ‏عصری در افغانستان محسوب می شود... اما بعداً بروز جنبش ‏مشروطیت از میان لیسۀ حبیبیه و معارف نو تشکیل افغانستان امیر حبیب الله را از ‏علاقه و دلچسپی اش به گسترش معارف عصری باز داشت...

 افغانستان به کجا میرود(3)
محمداسحاق فایز:... درآخرین روز کار لویه جرگه قرار بود تا یک شورای موقت  نیز از میان نماینده گان لویه جرگة اضطراری انتخاب شود ولی آقای کرزی به نماینده گان رخصت داد ...صبغت الله مجددی  در پی افتضاح دست کاری در متن مسوده،  همان روز هفده هم کار لویه جرگهء قانون اساسی به رسانه ها گفت:"...فرهنگ و انوار الحق احدی  در متن قانون اساسی در داخل خیمه لویه جرگه دست کاری کردند. (4)